زندگینامه و آثار شاه نعمت الله ولی

شاه نعمت الله ولی

شاه نعمت‌الله ولی (نام کامل: سید نورالدین نعمت‌الله بن محمد بن کمال‌الدین یحیی کوه بنانی کرمانی) معروف به سید نورالدین شاه نعمت‌الله ولی ماهانی کرمانی[۱] (۷۳۰، ۷۳۱–۸۳۲، ۸۳۴)، شاعر و عارفِ ایرانی بود. سلسله نعمت‌اللهی منسوب به اوست.

شاه نعمت‌الله از اقطاب و عرفای سدهٔ هفتم و هشتم هجری است که طریقتی جدید در تصوف ایجاد کرد و پیروان سایر طریقت‌ها را نیز تحت تأثیر خود قرار داد. او از جمله شعرای تصوف ایران و قطب دراویش نعمت‌اللهی است. او در طریقهٔ تصوف مؤسس سلسلهٔ مشهور نعمت‌اللهی است و در راه طریقت و سیر و سلوک مقامی بلند داشته است.

سلسله پیشگویی‌هایی در یکی از قصاید ایشان پیرامون اوضاع ایران (دوران حکومت جمهوری اسلامی) موجود است که طی هفتصد سال از مرگ حضرت شاه نعمت‌الله مورد تحریف بسیار قرار گرفته و ابیات نامربوط فراوانی به آن افزوده شده است. این سروده‌ها توسط ژان لو بل فرانسوی از ایران خارج شد و شصت سال پیش منتشر گشت.[۲]

ولادت

شاه نعمت‌الله ولی به سال ۷۳۱ هجری قمری متولد شد. او فرزندِ میر عبدالله ولی از بزرگان عرب بوده‌است. نسبتِ او با نوزده نسل از طریق امام صادق، نصب به رسول اکرم می‌رسد. ولادت او را برخی در شهر حلب عنوان کرده‌اند و عده‌ای از مورخین نیز ایشان را متولد کوهبنان در کرمان می‌دانند.

امیر خلیل‌الله نوه او تولد جدِ خود را روز چهارشنبه چهاردهم ربیع‌الاول ۷۳۱ دانسته‌است و اسدالدین نصرالله تولد او را پنجشنبه بیست و دوم رجب ۷۳۰ در قصبهٔ کوهبنان کرمان ذکر کرده‌اند.[نیازمند منبع]

بر اساسِ برخی منابعِ دیگر، سید نورالدین نعمت‌الله کرمانی مشهور به شاه نعمت‌الله ولی، در سال ۷۳۱/۱۳۳۱ از پدری سوری به نام میر عبدالله و مادری ایرانی در حلب به دنیا آمده است.[۳]
لازم است ذکر شود که بعضی از محققین نیز طبق نسخه قدیمی کتابخانه ملنی کاپته تاریخ تولد او را ۵۸۰ دانسته‌اند.

شاه نعمت الله ولی
ورود به تصوف

او در سن ۵ سالگی با تصوف و عرفان آشنا شد و پدرش میر عبدالله، او را به مجالس صوفیه می‌برد. شهر حلب در آن زمان مرکز مکتب وحدت وجودی ابن عربی بود. شاه نعمت‌الله از این فرصت استفاده کرده و در حلب در خدمتِ محی‌الدین ابن عربی قرار گرفت و از مکتب و عرفان او بهره برد. شاه نعمت‌الله برای پیشرفت در علوم و فراگیری بیشتر علوم دینی به شیراز سفر کرد. شهر شیراز در آن زمان از مراکز اصلی دروس فقه و مذاهب سنّی بود، اگر چه شاه نعمت‌الله شیعه بود و اشعار بسیاری در دیوانش بر این مطلب گواهی می‌دهد. شاه نعمت‌الله برای یافتن مرشد و مراد خود به این سو و آن سو و در خدمت شیوخ و مشایخ زیادی قدم برداشت.

شاه نعمت‌الله علوم مقدماتی را نزد شیخ رکن‌الدین شیرازی تحصیل کرده و علم بلاغت را خدمت شیخ شمس‌الدین مکی و حکمت را نزد سید جلال‌الدین خوارزمی و اصول و فقه را نزد قاضی عضدالدین ایجی آموخت و چون علوم ظاهری طبع اورا قانع نمی‌کرد سال‌ها به ریاضت و تصفیه و تزکیه باطن مشغول گردید و در پی مراد به سیر و سفر پرداخت تا عاقبت به مکه مشرف شد و از دست شیخ عبدالله یافعی یکی از عرفای عصر خویش خرقه پوشید و به مراد خویش نایل آمد و دست ارادت بدو داد، چنان‌که در اشعار خود که از او یاد کرده‌است:

شیخ ما در حرم مرح            قطب وقت و یگانه عالم
ز دمش مرده می‌شدی زنده           نفسش همچو عیسی مریم
نعمت‌الله مرید حضرت اوست          شیخ عبدالله‌است او فافهم

 

شاه نعمت‌الله، به سیر و سفر در ممالک مصر و حجاز و ترکستان و ایران پرداخت و به نشر عرفان و تصوف همت گمارد. او بیست و چهار ساله بود که در مکه با شیخ عفیف‌الدین یافعی دیدار کرد. شیخ یافعی از عرفای بزرگ و با عظمت آن دوران به شمار می‌آمد. شیخ یافعی به سلسله‌های طریقت شاذلیه و قادریه متصل می‌شد. شاه نعمت‌الله هفت سال را با شیخ عارف سپری کرد و از او علوم و دانش‌های معنوی زیادی آموخت. شاه نعمت‌الله بعد از آن به مصر رفت و در آنجا به سوی جهان فرهنگ ایرانی روی آورد. وی در بازگشت به ایران پس از ازدواج با نوهٔ دختریِ میر حسینی هروی، به‌سوی کوهبنان کرمان عزیمت کرد و در آنجا به ریاضت طویل‌المدتی پرداخت که مکان مورد نظر بنام تخت امیر معروف است. در طول این مدت، افراد بسیاری در نزد او به تحصیل علوم و معارف صوفیه پرداختند واز محضر ایشان کسب فیض نمودند.

 

آرمگاه شاه نعمت الله ولی

آرامگاه شاه نعمت‌الله‌ولی در زمان قاجار در ماهان

سلسله نعمت‌اللهی، منسوب به شاه نعمت‌الله ولی از عرفای بزرگ ایران و اسلام است.

آرامگاه شاه نعمت‌الله‌ولی

پیکر وی در آرامگاه شاه نعمت‌الله‌ولی در شهر ماهان به خاک سپرده شده‌است.

درگذشت

وی در سال ۸۳۲ (به روایتی ۸۳۴) در ماهان کرمان درگذشت و شمس الدین ابراهیم بمی، پدر سیدطاهرالدین بمی، عارف نامیِ هم‌عصر شاه نعمت‌الله، از بم آمد و بر پیکر شاه ولی نماز خواند. مدتِ زندگانیِ شاه نعمت‌الله ولی ۱۰۴ سال ذکر شده‌است و خود او تا ۹۷ سالگیِ خود را بیان داشته‌است:

نود و هفت سال عمر خوشی         بنده را داد حیّ پاینده

 

 

اشعار

شاه نعمت‌الله ولی دارای دیوانی است که متشمل بر قصاید و غزلیات و ترجیعات و مثنویات و قطعات و دوبیتی‌ها و رباعیات است که از لحاظ ادبی متوسط به شمار می‌رود.

کلیات اشعار وی به کوشش دکتر جواد نوربخش در یازده نوبت در ایران منتشر گردیده است. در مقدمه کلیات، ۷ نسخه خطی (کتابخانه ملک – شماره ۵۲۹۸؛ کتابخانه مجلس – ش ۱۳۵۴۹؛ کتابخانه مرکزی دانشگاه – ش ۵۱۰۹؛ آستان قدس رضوی -ش ۴۶۷۹؛ خانقاه نعمت‌اللهی در تهران – قرن دهم هجری؛ نسخه آقای روح الامینی ۱۲۶۲ ه.ق. نسخه آقای ترقی ۹۹۶ ه. ق) و یک نسخه چاپ سنگی منابع تصحیح این کلیات ذکر شده است.[۴]

دیوان اشعار او شامل ۱۵۱۴۲ بیت غزل، قصیده، مثنوی، قطعه، ترکیب بند، مستزاد، رباعی، دوبیتی و مفرد با تصحیح عزیزالله علیزاده در نشر فردوس در تهران در سال ۱۳۹۳ در ۱۲۱۶ صفحه منتشر شده است.
سایر تألیفات

شرح لمعات: شامل یک دیباچه و شرح ۲۷ لمعه از فخرالدین ابراهیم عراقی[۵]
رساله‌های شاه نعمت‌الله ولی: مجموعه‌ای از ۹۷ رساله[۶]

 

تأکید بر حضور در اجتماع

از جمله توصیه‌ها و سفارشهای شاه نعمت‌الله ولی به مریدان خود این بود که برای تصفیه دل و تزکیه نفس باید در خدمت خلق باشید و در خدمت به مردم کوتاهی نکنید و در اجتماع حاضر باشید. از همین نکته می‌توان استنتاج کرد که او مردم را از رهبانیت و گوشه‌گیری و بی‌میلی پرهیز می‌دهد و به خدمت خلق و حضور در اجتماع دعوت می‌کند و البته بیان می‌دارد که دل به دنیا و مادیات آن نبندید و خود را برای سفر آخرت آماده کنید:

ذکر حق ای یار من بسیار کن         گر توانی کار کن در کارکن

اهتمام به کار کردن

عبدالرزاق کرمانی در بیان اعتقاد شاه نعمت‌الله به کشاورزی می‌نویسد: «آن حضرت میل تمام به اقسام زراعت داشتند» و خود هر از گاهی به کار زراعت می‌پرداختند. بر خلاف بسیاری از سران مذهبی دنیاگریز در فرقه‌های دیگر، شاه ولی برحضور در اجتماع مشغول شدن به کار و دوری از تنبلی تأکید داشت. البته این صرفاً یک دستور اخلاقی نبود بلکه این خود بخشی از برنامه‌های او برای پرورش معنوی مریدان خود بود.
در کربلا

یکی از مناطقی که شاه نعمت‌الله ولی برای ریاضت خویش انتخاب نموده بود کربلاست. وی گاهی اربعین‌های ریاضتی خود را در حرم امام حسین انجام می‌داد. مثلاً در اواخر قرن هشتم یک اعتکاف اربعینی در حرم امام حسین در کنار قتلگاه داشت و شبها را به عبادت و روزها را به روزه می‌گذراند.[۷]
آثار

از آثار وی علاوه بر دیوان شعر باید به این موارد اشاره نمود: «نصیحت ملوک» و «نکات صغیر» و «شرح گلشن راز» و «معرفت نفس» و «مهدیه» و «برزخیه» و «أمانت» و «شرح فاتحه» و «شرح اخلاص» و «منهاج المسلمین» و «هدایت» و «مکاشفه» و «فیوضات» وغیرها.[۸]

 

علم برهانی

قطعه ای در باب علم حقیقی

 

شاه ولی و کشف سیارات منظومه شمسی به ترتیب

مدارک نشان می‌دهد که در زمان شاه نعمت‌الله ولی از شاعران و منجمان ایرانی (۱۳۳۰–۱۴۳۱ میلادی) به ترتیب سیاره‌ها در منظومه شمسی آگاه بوده است که می‌توان به بیت زیر از اشعار شاه نعمت‌الله اشاره کرد: چون زحل پس مشتری، مریخ و آنگه آفتاب / باز زهره با عطارد ماه خوش سیما بود. در اینجا شاعر ترتیب زحل، مشتری، مریخ، زمین (سیاره آفتاب)، زهره و عطارد را به درستی اشاره کرده است.[۹]

 

اشعارشاه نعمت الله ولی
شاه ولی و حافظ

گویند روزی شاه ولی سنگ پاره یی از زمین برداشته و به درویشی داد و فرمود که این سنگ را نزد جوهری برده و بپرس که قیمت این سنگ چنداست؟ چون قیمت معلوم کنی از جوهری گرفته آن را باز آور و چون درویش آن سنگ را به نظر جوهری بُرد، جوهری پاره‌ای لعل دید که در عمرِ خود مثل آن لعل ندیده بود. قیمت آن لعل را هزار درم گفت. درویش سنگ را بازگرفته به خدمت شاه بازآورد. آن حضرت فرمود تا آن سنگِ لعل شده را صلایه نمود شربت ساخت و هر درویشی را قطره یی چشانید و فرمود:

 

ما خاک راه را به نظر کیمیا کنیم                        صد درد را به گوشهٔ چشمی دوا کنیم
درحبسِ صورتیم و چنین شاد و خرّمیم                   بنگر که در سراچهٔ معنی چه‌ها کنیم
رندانِ لاابالی و مستانِ سرخوشیم                  هشیار را به مجلسِ خود کی رها کنیم
موجِ محیط و گوهرِ دریای عزتیم                       ما میل دل به آب و گِل، آخر چرا کنیم
در دیده رویِ ساقی و در دست جامِ می                باری بگو که گوش به عاقل چرا کنیم
ما را نَفَس چو از دمِ عشق است لاجرم                 بیگانه را به یک نفسی آشنا کنیم
از خود برآ و در صفِ اصحابِ ما خرام                   تا سیدانه روی دلت با خدا کنیم

 

این شرح کرامات و این اشعار منتشر می‌شد و حافظ نیز آنرا شنید. حافظ که مردی دانشمند و عارفی پاک نهاد بود این غزل را ساخت و پرداخت:

آنانکه خاک را به نظر کیمیا کنند         آیا بود که گوشهٔ چشمی به ما کنند؟
دردم نهفته به، ز طبیبانِ مدّعی         باشد که از خزانهٔ غیبم دوا کنند

دیوان شاه نعمت الله ولی

متن آثار شاه نعمت الله ولی

قصاید

غزلیات

ترجیعات

قطعات

مثنویات

رباعیات

دوبیتی‌ها

متفرقات

مفردات

منابع: ویکی پدیا   /   گنج نما

دیوان اشعار شاه نعمت‌الله ولی، مصحح عزیزالله علیزاده، انتشارات فردوس، ۱۳۹۳.
دکتوره: أسعاد، قندیل، عبدالهادی، (فنون الشعر الفارسی) چاپ دوم، بیرت: دارالأندل للنشر والتوزیع، ۱۹۸۱ میلادی.
دیوان: شاه نعمت‌الله ولی، با مقدمهٔ سعید نفیسی، مؤسسهٔ انتشارات نگاه، ۱۳۷۴ خورشیدی.
مجموعه مقالات دربارهٔ شاه سید نعمت‌الله ولی
شناخت عرفان و عارفان ایرانی، علی اصغر حلبی، انتشارات زوار، ۱۳۵۴
میراث تصوف، لئونارد لویزن، ت: مجدالدین کیوانی، نشر مرکز، چاپ اول، ۱۳۸۴
زندگی و آثار شاه نعمت‌الله، ولی کرمانی، دکتر جواد نوربخش، تهران
کلیات اشعار شاه نعمت‌الله ولی، به تصحیح دکتر جواد نوربخش، تهران

 

داستان هایی رهایی بخش از مثنوی معنوی مولوی

نظر شما چیست؟ ( بدون نظر )

تایید کنید که ربات نیستید !!!

پربازدیدترین ها
  • قبل از بارداری این نکات را رعایت کنید
  • برنج چیست و عصاره سبوس برنج چه خواصی دارد؟
  • طرز تهیه جوجه کباب تیکا با عطر دلپذیر
  • نکات آشپزی را از استاتید سرآشپزی جهان بیاموزید!
  • فواید شکلات برای سلامتی انسان
  • از انجمن طرفداران بشقاب خالی استعفاء بدهید!
  • درس های زندگی در هنگامه چالش ها
  • آیا دچار ترس وسواسی از مرگ هستید؟
  • بلوغ فکری همسرمان را چگونه تشخیص بدهیم؟
  • آنچه باید در رابطه با مصرف چای و قهوه بدانید
  • آیا چیزی بنام “فاصله” را باور دارید؟ مثلاَ‌ فاصله بین چاقی و لاغری را؟
  • کتاب ساده آن مثنوی تالیف محمود گودرزی
  • کلکسیون جذاب کفش های جنیفر لوپز
  • دو نوع سوپ خوشمزه ایتالیایی
  • روش حرفه ای رنگ کردن ابرو
  • دنیای جنسی غریب به نام دوجنسیتی
  • زندگینامه و تالیفات روانکاو اتریشی «زیگموند فروید»
  • پیاده روی موثر در کاهش وزن چگونه باید باشد؟
  • انعکاس کربلا و عاشورا در مثنوی معنوی و دیوان شمس مولانا
  • آشنایی با شیوه لاغری به سبک رژیم فستینگ
  • معرفی مختصر چند وسیله ورزشی و بدن سازی
  • چند علت شایع کمر درد
  • زندگینامه سنایی غزنوی
  • کتاب خلاصه بیژن و منیژه اثر ابوالقاسم فردوسی-دانلود مستقیم
  • برنامه شماره ۶۴۰ گنج حضور،تفسیر غزل ۴۴۲ دیوان شمس مولانا
  • کدام دولت پول ما را به کاغذ پاره تبدیل کرد!
  • تاثیر شغل بر توانایی مغزی انسان
  • علاقمند کردن کودکان پیش دبستانی به کتابخوانی(۱۳)
  • زندگینامه بوکسور شکست ناپذیر، فلوید میودر
  • دلایل نارضایتی شغلی کارمندان
  • محبوبترین ها
  • لباس مناسب با رنگ پوست تان را انتخاب کنید!
  • کتاب کاهش وزن ولاغری با چهار کلید طلایی
  • خوراکی هایی که منابع تولید انرژی هستند
  • شخصیت شناسی از روی نوع حرکت دادن موس
  • چندین غذای مفید و مضر برای سلامت کبد
  • شکلات و تاثیر عجیب آن در مغز و افکار
  • نکات مهم برای مراقبت از موی رنگ شده
  • کربوهیدرات های مفید برای لاغری
  • اضافه وزن باعث ایجاد بیماریهای قلبی و عروقی می شود!
  • برای خرید رفتن به این نکات توجه کنید!
  • ورزش مهمترین درمان افسردگی و اضطراب
  • تاثیر تمرکز روی نشانه ها وچک کردن متوالی در افراد دچار اضطراب سلامتی
  • چند اکسسوری جالب برای مو
  • فواید مصرف غذاهای ارگانیک
  • طرز تهیه کوکوی مرغ و قارچ
  • افسانه های ورزشی را بیشتر بشناسید
  • پخت حلیم با پشم گوسفند!
  • شخصیت‌های کارتونی در بشقاب غذای کودکان
  • طرز تهیه دو نوع لقمه سوخاری لذیذ
  • الطاف و نعمت هایی که در ماه رمضان شامل حالمان میشود!
  • سردردی که با خوردن این غذا ها عارض تان می شود
  • سرطان مثانه و عوامل ایجاد کننده آن
  • مواد غذایی موثر در جذب آهن
  • مردان برای پیشگیری از سرطان،‌مولتی‌ویتامین مصرف کنند
  • بهره مندی از کلیه هایی سالم با چند مواد غذایی
  • دو اصل خیلی مهم برای شروع به ورزش وتداوم آن
  • نامزد شما نیز رفتارهای عجیب و غریب دارد؟
  • خواص کلم بروکسل
  • به چالش کشیدن افکار نگران کننده در اختلال نگرانی
  • کباب شیرماهی
  • تــمامی حقوق محفوظ و مربوط به پـرتال “ زیباخو ” میباشد کپی برداری از مطالب تنها با ذکر مـــنبع مــــجاز مــیباشد.

    طراحی سایت و سئو : پاناب